Mikołaj Kozakiewicz (1923-1998) – Pierwszy Marszałek Sejmu w III RP.

Mikołaj Kozakiewicz urodził się 24 grudnia 1923 r. w ówczesnym Albertynie na Nowogródczyźnie, który dzisiaj jest częścią miasta Słonim na terenie Białorusi. Pochodził z rodziny inteligenckiej. Ojciec Mikołaja służył w armii carskiej, a następnie zgłosił się na ochotnika na służbę w 5 Dywizji Strzelców Polskich zwaną Dywizją Syberyjską pod dowództwem gen. Waleriana Czumy. Brał czynny udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku, podczas której trafił się do niewoli rosyjskiej. Powrócił do kraju w 1923 roku w wyniku wymiany jeńców i wraz z rodziną postanowił zamieszkać we wspomnianym Albertynie. Później rodzina Kozakiewiczów, mając na uwadze kształcenie dzieci, podjęła decyzję o przeprowadzce się do Wilna gdzie w 1933 roku umiera ojciec bohatera artykułu.

Pan Mikołaj w Wilnie uczęszczał do elitarnego Gimnazjum im. Króla Stanisława Augusta. Przeżywał wówczas okres wielkiej religijności. Był członkiem wileńskiej Solidalicji Mariańskiej, które było katolickim stowarzyszeniem świeckich, a jego celem było łączenie życia chrześcijańskiego ze studiami. W Wilnie spędził również okres II Wojny Światowej

W marcu 1945 roku, mając niewiele ponad 20 lat, postanowił wyjechać samotnie, bez rodziny do Polski. Podjął pracę jako nauczyciel w małej szkole we wsi Topólka w pow. nieszawskim w pobliżu Konina, gdzie zmagał się z wieloma trudnościami. Brakowało podstawowych sprzętów, pomocy naukowych, programów nauczania, podręczników, zeszytów i przyborów do pisania. Po roku objął posadę nauczyciela w Gimnazjum Samopomocy Chłopskiej w Izbicy Kujawskiej, gdzie pracował do 1947 roku . W tym samym czasie rozpoczął studia zaoczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego, które ukończył w 1950 roku w stopniu magistra filozofii.

W 1947 roku podjął też ważną jak się później okazało decyzję o wstąpieniu do Stronnictwa Ludowego , a po połączeniu tej partii z Polskim Stronnictwem Ludowym (dawnym „mikołajczykowskim”), został członkiem Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego aż do oficjalnego zakończenia jego działalności 1989.

Po ukończeniu studiów był nauczycielem i dyrektorem Liceum Ogólnokształcącego w Izbicy Kujawskiej w latach 1950 – 1951. W 1951 roku postanowił przenieść się do Warszawy. Początkowo pracował w organie Związku Nauczycielstwa Polskiego „Głos Nauczycielski” na stanowisku sekretarza redakcji w latach 1951 – 1955. Następnie w nowo powstałym miesięczniku teoretycznym Naczelnego Komitetu ZSL „Wieś Współczesna”, pracował na stanowisku kierownika działu w latach 1956 – 1970. Był członkiem założycielem i członkiem Prezydium Towarzystwa Szkoły Świeckiej w latach 1957 – 1969, a w latach 1970-1974 został wiceprzewodniczącym Zarządu Głównego Towarzystwa Krzewienia Kultury Świeckiej, które powstało w 1969 roku, z połączenia Stowarzyszenia Ateistów i Wolnomyślicieli oraz Towarzystwa Szkoły Świeckiej, mające na celu propagowanie i umacnianie kultury świeckiej .

Mikołaj Kozakiewicz zajmował się publicystyką, w których badał problemy młodzieżowe i oświatowe. W 1963 uzyskał stopień doktora socjologii na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie podejmuje pracę Naukową w Polskiej Akademii Nauk. Początkowo pracował w Zakładzie Badań Rejonów Uprzemysłowionych PAN w latach 1967 – 1970, a następnie w Zakładzie Socjologii Wsi w Instytucie Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN w latach1971-1979. Pracując na uczelni uzyskiwał kolejne stopnie i tytuły naukowe na Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. W 1972 r. obronił habilitację, w 1979 uzyskał stopień profesora nadzwyczajnego a pięć lat później, w 1984 r. uzyskał stopień profesora zwyczajnego nauk humanistycznych. Głównym obszarem badań, którym się zajmował były badania nad młodzieżą wiejską i wychowaniem na wsi. Zajmował się, także problemem nierówności społecznej.

M. Kozakiewicz udzielał się w krajowym Towarzystwie Planowania Rodziny (obecnie Towarzystwo Rozwoju Rodziny) pełniąc szereg odpowiedzialnych funkcji. Był jego członkiem członek od 1957 roku. Następnie sprawował funkcję wiceprzewodniczącego Zarządu Głównego w latach 1970 – 1981, a w latach1981-1992 był przewodniczącym ZG i członkiem Prezydium ZG w 1992 r. Kozakiewicz aktywnie działał również w strukturach Międzynarodowej Federacji Planowania Rodziny Region Europy. W latach 1970-1980 był członkiem Komitetu Wykonawczego, a następnie wlatach1980-1986 zajmował stanowisko wiceprezesa Regionu Europy ponadto był członkiem członek Rady Regionu od 1986 r. Aktywnie działał również w strukturach polskich instytucji zajmujących się sprawami polskiej nauki. Był jednym z założycieli Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego w 1981r. i został jego pierwszym przewodniczącym jego pierwszy przewodniczącym w latach 1981-1987.

Przełom lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku był także rozkwitem politycznej kariery Mikołaja Kozakiewicza. Uczestniczy w życiu politycznym Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. Został m. in. zastępcą członka Naczelnego Komitetu w latach 1976 – 1980 a następnie członkiem NK w latach 1984 – 1989. W okresie stanu wojennego był jednym z współzałożycieli i członkiem Prezydium Tymczasowej Krajowej Rady Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego w okresie 1982 – 1983. Na I Kongresie PRON został ponownie wybrany do władz, będąc członkiem Prezydium Rady Krajowej okresie 1983 – 1985, potem objął funkcję członka RK w latach 1985 – 1987.

Ukoronowaniem tego wspaniałego okresu życia dla Mikołaja Kozakiewicza było uzyskanie mandatu poselskiego w Sejmie IX kadencji 1985 – 1989 kandydując z listy krajowej ZSL. Podczas sprawowania mandatu objął funkcję zastępcy przewodniczącego Komisji Edukacji Narodowej i Młodzieży oraz został członkiem Komisji Nauki i Postępu Technicznego. Będąc członkiem Prezydium NK ZSL w okresie od marca 1988 r. do listopada 1989 r. reprezentował stronnictwo podczas obrad plenarnych „Okrągłego Stołu” w Warszawie, które odbywały się od lutego do kwietnia 1989 roku.

Rok 1989 przyniósł w Polsce diametralne zmiany. W wyniku rozmów ,,Okrągłego Stołu” rozpisano nowe kwotowe wybory do Sejmu. 65% miejsc (299 mandatów) miało być zagwarantowane dla PZPR, ZSL i SD (60%) oraz dla prokomunistycznych organizacji katolików – PAX, UChS i PZKS (5%). Ważny jest fakt, iż liczbę 299 podzielono na 264 i 35, z czego pierwsze były obsadzane w wyniku wyborów w okręgach wielomandatowych, a drugie z tzw. listy krajowej, na której znajdowali się najbardziej znani przedstawiciele partyjni; o pozostałe 35% miejsc (161 mandatów) mieli walczyć w wolnych wyborach kandydaci bezpartyjni, jak się okazało dość często powiązani z ,,Solidarnością”.

Na wspomnianej liście krajowej na 15 miejscu znalazł się właśnie Mikołaj Kozakiewicz. Lista ta w ,,wyborach czerwcowych” doznała druzgocącej porażki. Jedynie dwóch kandydatów uzyskało mandat posła. Był to Adam Zieliński i bohater tego artykułu Mikołaj Kozakiewicz, który w tych wyborach uzyskał na dzisiejsze czasy bardzo duże poparcie społeczne w postaci 8 mln 671 tys. głosów. W Sejmie X kadencji 1989 – 1991, ponownie zasiadał z listy krajowej z ramienia ZSL. Po połączeniu się PSL „Odrodzenie” (będącego kontynuacją ZSL) oraz wilanowskiego PSL zasiadał w Sejmie z ramienia Polskiego Stronnictwa Ludowego. Tak duże poparcie społeczne sprawiło, ze w wyniku rozmów opozycji z rządzącymi postanowiono wysunąć jego kandydaturę na stanowisko Marszałka Sejmu Kontraktowego, która ostatecznie została zaakceptowane podczas pierwszego posiedzenia Sejmu 4 lipca 1989 r. Funkcję marszałka sprawował aż do przedterminowego samorozwiązania parlamentu 27 października 1989 r.

Wybory parlamentarne z 1991 r, były pierwszymi wolnymi wyborami parlamentarnymi. M. Kozakiewicz . W tym samym roku został członkiem Klubu Parlamentarnego PSL. Aktywnie włączał się w prace sejmowych komisji: Spraw Zagranicznych (członek), Nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektów ustaw konstytucyjnych „Karta praw i wolności” (członek) i Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego. Reprezentował także parlament na forum międzynarodowym jako przedstawiciel Delegacji Sejmu i Senatu RP do Zgromadzenia Północnoatlantyckiego.

W 1993 roku postanowił zrezygnować z kandydowania do Sejmu, mimo poparcia ze strony organizacji warszawskiej PSL. Z pewnością złożyły się na tę decyzję różne przyczyny. Jedną z nich kryła się w tym, że to wysokie stanowisko odrywało go od rzeczywistej fascynacji od pracy naukowej. W jednej z wypowiedzi mówił z wyraźną nutą żalu:

…dzięki tym 2,5 latom marszałkowania pewnych rzeczy już nigdy nie napiszę, a zgromadzone materiały poszły na makulaturę, zdezaktualizowały się, pozbyłem się pewnych nadziei i złudzeń na przyszłość. To jest też cena, którą wypadło mi zapłacić„.

Mimo wszystko Mikołaj Kozakiewicz podjął jeszcze jedną próbę powrotu na polską scenę polityczną. Wchodził w skład rady założycielskiej Partii Ludowo-Demokratycznej założonej 7 stycznia 1998 r. Niestety plany ponownego zaistnienia w polskiej polityce nie doszła do skutku , gdyż Mikołaj Kozakiewicz umiera 22 listopada 1998 r. w wieku 74 lat. Do końca pracował naukowo. Dzięki temu jako pozostałości pozostały po Nim liczne publikacje artykuły i studia w języku polskim, angielskim, niemieckim, francuskim, 14 prac naukowych i ponad 20 popularnonaukowych z zakresu socjologii wychowania i oświaty oraz filozofii wychowania. Jest także autorem wspomnień parlamentarnych „Byłem marszałkiem kontraktowego…” (Warszawa 1991). Został także, odznaczony Krzyżem Wielkim, Komandorskim, Oficerskim i Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Medalem Komisji Edukacji Narodowej.

Radosław Kosak
Forum Myśli Społecznej
województwo podkarpackie

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *