Stanisław Mierzwa – adwokat, Ludowiec i działacz niepodległościowy.

Stanisław Mierzwa urodził się 27 stycznia 1905 roku w Biskupicach Radłowskich w byłym powiecie brzeskim, w biednej, wielodzietnej rodzinie chłopskiej.

Jacek Mierzwa, jego dziadek, oprócz gospodarstwa rolnego prowadził również kuźnię wiejską. Urodził się jeszcze w XVIII wieku i miał czworo dzieci: dwóch synów, Franciszka i Jana oraz dwie córki – Marię, która wyszła za mąż w sąsiedztwie za Jana Lira oraz Katarzynę, która wyszła za mąż za Łukasza Tracza. Cała czwórka dzieci dziadka Jacka Mierzwy pozostała we wsi.

Najstarszy syn dziadka Jacka – Franciszek (ur. 24.11.1839 r.), ojciec Stanisława Mierzwy, ożenił się najpierw z Marią Ziejką, córką wójta. Maria zmarła wcześnie pozostawiwszy 5-ro dzieci, niektóre jeszcze bardzo małe; Antoniego, Józefa, Katarzynę, Teresę i Zofię. Nie mogąc samemu dać sobie rady z gospodarstwem i dziećmi dziadek Jacek trafił po drugą żonę do dość zamożnej rodziny Golbów. Było tam 5-ro dzieci, w tym 4-ry córki. Jedną z tych córek, Karolinę (ur. 29.03.1868 r.), wziął za żonę. Z drugiej żony przyszło na świat ośmioro dzieci: Maria (1890 r.), Anna (1892 r.), Bronisława (1894 r.), Julia (1897 r.), Franciszek (zmarł w niemowlęctwie na zapalenie płuc), Franciszek (1902 r.), Stanisław (1905 r.) i Jan (1907 r.). Franciszek, ojciec Stanisława Mierzwy, umiał pisać i czytać, dużo młodsza od niego żona Karolina, matka Stanisława Mierzwy, tylko czytać.

Z pierwszego małżeństwa najstarszy Antoni ożenił się z Salomeą Kostrzewą, młodszy Józef – z Anną Bogacz z Glowa, a po jej śmierci z Józefą Sroką, Katarzyna wyszła za mąż za Jana Kuklewicza, Teresa – za Jana Jonaka z Rudki, Zofia zmarła w dzieciństwie. Z drugiego małżeństwa Anna wyszła za mąż za Jakuba Kościuka, Bronisława za Macieja Kalitę, Julia za Adama Szatko, Franciszek ożenił się z Marią Gołas, Stanisław z Heleną Ściborowską, a Jan z Władysławą Kalitą.

Dom rodziców wraz z całą wsią został spalony w czasie I Wojny Światowej. Przez kilka lat, zanim Biskupice się odbudowały, jego funkcję pełniła stajnia.

Dzięki wyrzeczeniu obojga rodziców i ambicji głównie matki, Stanisław Mierzwa po czterech latach nauki w rodzinnej wsi i dwóch latach szkoły w Żabnie w 1918 roku zdał egzamin wstępny do neoklasycznego gimnazjum im. Hetmana Jana Tarnowskiego w Tarnowie, gdzie po 8-miu latach złożył maturę.

Po maturze, wbrew stanowisku rodziny wstąpił do seminarium duchownego w Tarnowie, w którym przebywał dwa lata. W trzecim roku, po serii chorób, dobrowolnie wystąpił z seminarium.

Jesienią 1929 roku podjął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zamiast zamierzonej filozofii – historii wybrał prawo, by móc zarabiać na własne utrzymanie. Studia na Wydziale Prawa ukończył w 1934 uzyskując stopień magistra. W marcu 1935 r. uzyskał wpis na listę aplikantów adwokackich. Aplikację odbył w latach 1935-1943 w kancelarii Stanisława Grodziskiego w Krakowie.

Od 1929, po rozpoczęciu studiów, był aktywnym działaczem bratniej Pomocy Studentów, Koła Tarnowiaków, Akademickiego Koła T.S.L., Polskiej Akademickiej Młodzieży Ludowej w Krakowie; w PAML-u od listopada 1930 r. był wiceprezesem, od listopada 1931 r. do listopada 1933 r. prezesem Zarządu, następnie przez dwie kadencje przewodniczącym Komisji Rewizyjnej, w latach 1932-1934 wiceprezesem Ogólnopolskiego Zarządu PAML. Od stycznia 1930 r. był członkiem Tymczasowego Zarządu Związku Młodzieży Wiejskiej w Krakowie, a po jego przekształceniu w Spółdzielnię Oświatową w latach 1931-1938 członkiem Komisji Rewizyjnej i Rady Nadzorczej Spółdzielni. Równocześnie był członkiem Zarządu Wojewódzkiego Związku Młodzieży Wiejskiej, od lutego 1933 r. jego skarbnikiem, od grudnia 1933 r. – kierownikiem, w okresie grudzień 1934 r. – październik 1935 r. prezesem. Działalność ta w 1933 r. zawiodła go do więzienia, gdzie spędził dwa miesiące za udział w strajku okupacyjnym zorganizowanym na UJ.

Jeszcze jako student wstąpił w 1932 roku do Stronnictwa Ludowego i pełnił funkcję sekretarza koła grodzkiego w Krakowie, od 1932 r. był członkiem Zarządu Powiatowego Stronnictwa Ludowego w Krakowie, w latach 1934-1935 jego wiceprezesem, w 1937 r. skarbnikiem. Od grudnia 1934 r. był członkiem, od maja 1935 r. do marca 1939 r. sekretarzem Zarządu Okręgowego Stronnictwa Ludowego w Krakowie, od maja 1933 r. do września 1939 członkiem Rady Naczelnej, a od sierpnia 1935 r. do września 1939 r. członkiem Naczelnego Komitetu Wykonawczego Stronnictwa Ludowego. Od 1934 r. odwiedzał systematycznie w Czechosłowacji Wincentego Witosa, któremu zawoził sprawozdania i przekazywał informacje. W 1936 z polecenia Wincentego Witosa, z którym ściśle współpracował podczas jego pobytu na emigracji, był współorganizatorem wielkiej chłopskiej manifestacji w Nowosielcach. Organizował pomoc kadrową dla kierującego w kraju NKW SL Rataja, uczestniczył w odbudowie Zarządu Wojewódzkiego SL po odejściu senatora Ignacego Micińskiego do Zjednoczenia Ludowego Bojki, wysyłał aktyw chłopski na wiece i spotkania, organizował kursy powiatowe dla województw: kieleckiego, lubelskiego, łódzkiego i warszawskiego. Był też współorganizatorem strajku chłopskiego w swoim okręgu i zwolennikiem jego bezwzględnego przeprowadzenia wspólnie z POPS na całym obszarze Polski. Stąd jego rozmowy z kierownictwem Okręgu PPS w Krakowie, tj. z Adamem Ciołkoszem i Józefem Cyrankiewiczem, w następstwie których uzgodniono strajk solidarnościowy i manifestację na 25 sierpnia 1937 roku. Za tę działalność Stanisław Mierzwa został skazany na kolejne 2 miesiące więzienia.

Stanisław Mierzwa i Wincenty Witos w Krakowie, 1939 r.

Gdy wybuchła II Wojna Światowa Stanisław Mierzwa przyjął pseudonim „Słomka” i włączył się w główny nurt życia konspiracyjnego. Przez cały okres konspiracji utrzymywał kontakty z Wincentym Witosem, a w dniach przełomu ukrył go przed wywiezieniem przez okupanta. W 1939 r. był współorganizatorem, a od stycznia 1940 r. członkiem Krakowskiego Komitetu Międzypartyjnego. W okresie grudzień 1939 r. – marzec 1945 r. był członkiem Okręgowego Kierownictwa SL „Roch” na Małopolskę i Śląsk w Krakowie, równocześnie, w latach 1942-45 członkiem Centralnego Kierownictwa Ruchu Ludowego. W latach 1944-45 był członkiem Rady Jedności Narodowej.

W dniu 28 marca 1945 r. został aresztowany przez NKWD w Pruszkowie pod Warszawą. W słynnym procesie szesnastu Przywódców Polskiego Państwa Podziemnego z gen. Leopoldem Okulickim na czele, Stanisław Mierzwa w dniu 26.06.1945 r. skazany został na 4 miesiące więzienia i do 30.07.1945 r. był więziony na Łubiance.

Po zwolnieniu z więzienia podjął – z polecenia Witosa – działalność w organizowanym przez Mikołajczyka Polskim Stronnictwie Ludowym. Okręgowy Zjazd Delegatów w Krakowie w lipcu 1945 roku powierzył Stanisławowi Mierzwie stanowisko sekretarza Zarządu Okręgu, od sierpnia 1945 r. był członkiem Prezydium Tymczasowego Naczelnego Komitetu Wykonawczego Polskiego Stronnictwa Ludowego, a od 22.08. członkiem NKW.

Od sierpnia 1945 r. do września 1946 r. był adwokatem w Krakowie. Z listy adwokatów został skreślony w lutym 1948 r., podczas odbywania kary więzienia.

Od powrotu z więzienia w Moskwie wraz z żoną Heleną opiekował się podupadającym na zdrowiu prezesem Stronnictwa Ludowego Wincentym Witosem. Jemu Wincenty Witos dyktował swoją ostatnią odezwę do chłopów w 1945 roku, gdy był już bardzo chory, był przy jego śmierci w szpitalu oo. Bonifratrów w Krakowie w dniu 31.10.1945 r. Stanisław Mierzwa był kierownikiem komitetu, który zorganizował i przeprowadził manifestacyjny pogrzeb Wincentego Witosa.

W styczniu 1946 r. Stanisław Mierzwa współorganizował Komitet Budowy Uniwersytetu Ludowego w Wierzchosławicach, rodzinnej wsi Wincentego Witosa. Na styczniowym kongresie PSL w 1946 roku Stanisław Mierzwa został członkiem Rady Naczelnej Polskiego Stronnictwa Ludowego z powierzeniem mu stanowiska zastępcy sekretarza generalnego. Od lutego 1946 r. był przewodniczącym Wojewódzkiego Komitetu Zaopatrzenia przy Wojewódzkim Wydziale Aprowizacyjnym w Krakowie. Od czerwca 1946 r. był drugim sekretarzem generalnym Polskiego Stronnictwa Ludowego, a od września 1946 także wiceprezesem Zarządu Wojewódzkiego PSL w Krakowie. Od grudnia 1945 r. do września 1946 r. był członkiem Wojewódzkiej Rady Narodowej.

Stanisław Mierzwa na ławie oskarżonych podczas procesu krakowskiego 1947 r.

17 września 1946 roku Stanisław Mierzwa został przed domem przy ul. Zaleskiego 6 znów aresztowany i przewieziony samochodem osobowym na Plac Inwalidów – do Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa, gdzie przebywał do maja 1947 roku. W tym samym miesiącu przewieziono go do więzienia przy ul. Montelupich w Krakowie i następnie w sierpniu 1947 r. do więzienia „Św. Michała” przy ul. Senackiej na czas trwania procesu. Po ogłoszeniu 10 września 1947 r. skazującego wyroku przewieziono go z powrotem na Montelupich i stamtąd po ośmiu dniach wywieziono w transporcie do więzienia karnego we Wronkach. Przebywał tam do połowy marca 1950 r. – do przewiezienia do więzienia przy ul. Rakowieckiej w Warszawie, na Mokotowie. W 1951 r. w transporcie wrócił do więzienia we Wronkach, gdzie przebywał do czerwca 1953 r. W czerwcu 1953 roku po raz drugi przewieziono go do więzienia w Warszawie na Mokotowie i stamtąd został zwolniony warunkowo w dniu 8 sierpnia 1953 r. Zwolnienie nastąpiło na podstawie postanowienia Wojskowego Sądu Rejonowego w Krakowie z dnia 6.08.1953 r. „o udzieleniu przerwy w odbywaniu kary na okres 6-ciu miesięcy, licząc od daty zwolnienia z więzienia, Mierzwie Stanisławowi (…) skazanemu wyrokiem tut. Sądu z dnia 10 września 1947 r. na karę 10 lat więzienia (…)”. Następnie postanowienie tegoż samego Sądu, z dnia 29 stycznia 1954 r. przedłużyło przerwę w odbywaniu kary Mierzwie Stanisławowi na okres 4-ch miesięcy, licząc od daty 8.03.1954 r. W dniu 21.04.1954 r. sekretariat Wojskowego Sądu Rejonowego w Krakowie odpisem pisma Naczelnej Prokuratury Wojskowej w Warszawie poinformował Stanisława Mierzwę, iż Rada Państwa decyzją z dnia 15 lutego 1954 r. skorzystała z prawa łaski w stosunku do Mierzwy Stanisława skazanego na karę 10 lat więzienia z utratą praw obywatelskich na 5 lat i przepadkiem mienia – zawieszając skazanemu wykonanie reszty niedocierpianej kary więzienia na okres lat dwóch oraz łagodząc okres utraty praw z 5 lat do 2 lat.

Po zwolnieniu z więzienia i kuracji zdrowotnej został od listopada 1953 r. radcą prawnym w dwóch krakowskich spółdzielniach transportowych. We wrześniu 1956 r. ponownie wpisano go na listę adwokatów. Od 1957 r. prowadził własną kancelarię, a od 1958 r. pracował w Zespole Adwokackim nr 3 w Krakowie, aż do przejścia na emeryturę w 1975.

Od 1955 roku czynnie uczestniczył w pracach komitetów budowy nowej szkoły, domu ludowego, wodociągu, gazociągu oraz pomnika upamiętniającego trzystu poległych żołnierzy Września w rodzinnej wsi Biskupice Radłowskie.

Był inicjatorem i współorganizatorem powstałego w grudniu 1971 r. Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach, i w styczniu 1973 r. – Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Wincentego Witosa.

Był honorowym przewodniczącym Komitetu Budowy Pomnika Wincentego Witosa w Tarnowie, od marca 1982 roku do końca swego życia – wiceprzewodniczącym Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Wincentego Witosa w Warszawie.

Stanisław Mierzwa zmarł rano 10 października 1985 r. w szpitalu im. Józefa Dietla w Krakowie. Po uroczystościach pogrzebowych w Kościele Mariackim w Krakowie i kościele parafialnym w Wierzchosławicach, pochowany został 19.10.1985 r. w asyście 105 sztandarów w rodzinnej kaplicy Wincentego Witosa. Jego trumnę okrywał płat sztandaru ludowców z Woli Radziszowskiej, ten sam, którym okrywano trumnę Wincentego Witosa.

Wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 28.08.1989 r. skazani w „procesie krakowskim” Stanisław Mierzwa i pozostali działacze PSL zostali pośmiertnie uniewinnieni i zrehabilitowani.

Stanisław Mierzwa był żonaty; 22 lutego 1936 r. ożenił się z pochodzącą ze wsi Kościelniki w powiecie krakowskim koleżanką z pracy społecznej Heleną Ściborowską, córką Józefa i Franciszki z domu Tkaczyk, studentką Wydziału Rolnictwa UJ. Miał czworo dzieci – Jacka, Wincentego, Jadwigę i Wojciecha.

Stanisław Mierzwa sporo opublikował, jako jeden z inicjatorów programu agrarystycznego, współpracownik „Znicza” i „Młodej Myśli Ludowej” (1932-35), pomocnik redaktora dla porad prawnych w redakcji „Piasta” (od 1935 r.), współredaktor konspiracyjnych pism VI Okręgu SL „Roch” i BCH (m.in. „Myśl” i „Czyn”). Pozostawił po sobie kilkanaście rozpowszechnionych w dziesiątkach egzemplarzy publicznych „Listów do Przyjaciela”, a także codzienne zapiski (od 1956 r.). Do końca swego życia był aktywnym konsultantem i inicjatorem wielu tematów badawczych z zakresu historii Ruchu Ludowego podjętych przez wielu historyków. Korzystając ze zgromadzonych przez niego materiałów i dokumentów oraz kierując się jego wskazówkami, duża grupa osób wykonała prace naukowe i uzyskała stopnie magisterskie, doktorskie i habilitacje. Brał czynny udział w sesjach naukowych i popularnonaukowych. Spotykał się z działaczami Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „SOLIDARNOŚĆ” oraz NSZZ RI. W okresie po 1956 roku w kręgu krakowskich ludowców znane były jego spotkania z Księdzem Prymasem Stefanem Wyszyńskim oraz z Metropolitą Krakowskim kardynałem Karolem Wojtyłą.

 

Zarys życiorysu Stanisława Mierzwy
napisany przez syna Wojciecha Mierzwę

 

Przy pisaniu życiorysu ojca wykorzystałem:

 

Dereń Bolesław, Krakowscy Konfederaci Ludowa opozycja w Krakowskiem w latach 1945-1974. Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego W-wa, 2003.

Fitowa Alina, Stanisław Mierzwa „Słomka” na tle swoich czasów. Wyd. Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach, 1994.

Karczewski Eugeniusz, Przypisy [w:] Dzieła Wybrane Wincentego Witosa. LSW W-wa, 1990.

Kot Jan, Adwokat Stanisław Mierzwa i jego dzieło. „Gazeta Wyborcza”, 2004.

Mierzwa Stanisław, Pochodzenie. Maszynopis w archiwum Wojciecha Mierzwy.

Tekst pochodzi ze strony: www.stanislawmierzwa.org.pl.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *